ประวัติเมืองปาย

อำเภอ ปายเป็นเมืองเก่าแก่ ประชากรที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในดินแดนแห่งนี้มาแต่เดิมคือชาวพ่ายหรือไปร ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ใช้ภาษาตระกูลออสโตร-เอเชียติก สาขาว้า-เรียง ดังมีร่องรอยหลักฐานซากวิหารและเจดีย์กระจายอยู่ทั่วไปทั้งบนภูเขาสูง ที่ดอนเชิงเขา บริเวณพื้นราบลุ่มน้ำปาย บางแห่งก่อสร้างด้วยหิน เช่น ในผืนป่าบริเวณใกล้น้ำตกเอิกเกอเต่อ ซึ่งเป็นต้นน้ำแม่ปิงน้อย บางแห่งมีการขุดคูเป็นร่องลึกบนภูเขาสูงชัน มีเจดีย์บนยอดเขา
มี หลักฐานว่าเจ้าเมืองคนแรกคือ ขุนส่างปาย ในสมัยพระเจ้าโหตรประเทศ พระราชาธิบดีเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ ส่งเจ้าแก้วเมืองออกสำรวจชายแดน ได้พบว่าภูมิประเทศน่าสนใจ จึงแนะนำให้ขุนส่างปายย้ายเมืองมาตั้งฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปายเพราะเป็น ที่ราบกว้างขวาง ผู้คนจึงเรียกเมืองใหม่ว่า "เวียงใต้" ส่วนเมืองเก่าเรียกว่า "เวียงเหนือ"
ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์
เมือง ปายเป็นเมืองที่มีคนตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ในสมัยประวัติศาสตร์บริเวณที่ตั้งเมืองปายเป็นเมืองสำคัญของล้านนาในสมัยรา ชวงศ์มังรายซึ่งมีเมืองเชียงใหม่เป็นศูนย์กลาง ต่อมาเมืองปายได้ร้างไปพร้อมกับเมืองเชียงใหม่ ประมาณปี พ.ศ. 2318-2338 เมืองปายได้ฟื้นฟูเป็นหมู่บ้านและพัฒนาเป็นอำเภอปาย โดยมีผู้คนหลายกลุ่มชาติพันธุ์อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ ได้แก่ คนไทยวน (คนเมือง) ชาวไทใหญ่ ชาวปกาเกอญอ (กะเหรี่ยง) และชาวไทยภูเขาเผ่าต่าง ๆ ทั้งนี้เนื่องจากเมืองปายตั้งอยู่ในบริเวณที่อุดมสมบูรณ์ มีแม่น้ำไหลผ่านหลายสาย เหมาะสำหรับการประกอบอาชีพเกษตรกรรม ปัจจุบันเมืองปายเป็นเมืองชุมทางที่สำคัญเมืองหนึ่งบนเส้นทางระหว่าง เชียงใหม่กับแม่ฮ่องสอน
สมัยก่อนประวัติศาสตร์
อำเภอปายมีร่องรอย การอาศัยอยู่ของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ และมีชุมชนโบราณที่ปรากฏชื่อในตำนานคัมภีร์ใบลานหลายเมือง และมีประวัติสืบต่อกันมานับร้อยปี ประกอบกับมีหลักฐานโบราณคดีปรากฏอยู่ในชุมชนโบราณดังกล่าวด้วย จากการศึกษาของพระครูปลัดกวีวัตน์ธนจรรย์ สุระมณี วัดเจดีย์หลวง อำเภอเมืองเชียงใหม่ มีรายงานการสำรวจว่าในเขตเมืองน้อย อำเภอปาย มีหลักฐานโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ดังนี้
ถ้ำผีแมน บ้านห้วยหก ตำบลเวียงเหนือ อยู่ห่างจากบ้านห้วยหกไปทางทิศตะวันตกราว 1,500 เมตร พบซากกระดูกและระแทะคล้ายรางไม้ให้อาหารสัตว์หลงเหลืออยู่ บางส่วนถูกชาวบ้านเผาไปเกือบหมดแล้ว ถ้ำผีแมนซึ่งเป็นที่อยู่ของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์นี้มีอยู่หลายแห่งในเขต จังหวัดแม่ฮ่องสอน เช่น
ถ้ำป่าคาน้ำฮู ตำบลปางหมู อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
ถ้ำน้ำลอด อำเภอปางมะผ้า พบหลักฐานของใช้ของคนถ้ำในยุคนั้นคือ กำไลแขนทำด้วยโลหะ หม้อดินลายเชือกทาบ ขวานหินขุด ระแทะไม้ ฯลฯ
ถ้ำ ดอยปุ๊กตั้ง อยู่ทางทิศใต้ของบ้านห้วยเฮี้ย ตำบลเวียงเหนือ ใช้เวลาเดินทางด้วยเท้าจากหมู่บ้านประมาณ 1 ชั่วโมง พบเครื่องใช้ของมนุษย์ถ้ำมีลักษณะเช่นเดียวกันกับที่พบในถ้ำผีแมนแห่งอื่น ๆ

แหล่งท่องเที่ยวในปาย

จุดชมวิวหยุนไหล (ชมทะเลหมอก พระอาทิตย์ขึ้น)

จุด ชมวิวหยุนไหล ตั้งอยู่ในปาย เลยหมู่บ้านสันติชลไปประมาณ 1.6 กิโลเมตร บนจุดชมวิวหยุนไหล สามารถมองเห็นทิวทัศน์ เมืองปายได้ 360 องศา ชมทะเลหมอกในยามเช้า พร้อมกับวิวตัวเมืองอำเภอปายที่สวยงามในอีกมุมมองหนึ่ง ที่คุณอาจไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อนในเขตอำเภอปาย เหมาะสำหรับการดูพระอาทิตย์ขึ้นในยามเช้า เวลาหมอกลงเราอาจจะได้เห็นหมอกวิ่งผ่านหน้าไปมาอยาสวยงามล่ะครับ

โป่งน้ำร้อนท่าปาย (อาบน้ำแร่แช่น้ำร้อนกัน)

โป่ง น้ำร้อนท่าปาย เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดัง อยู่ใกล้ตัวเมืองปาย เหมาะที่จะมาเล่นน้ำ อาบน้ำแร่ แบบธรรมชาติที่นี่ เพราะเขามีบ่อแช่แบบธรรมชาติมาก ไม่ได้เป็นห้องเป็นอาคาร แต่เป็นบ่อตามสภาพเดิม และยังสามารถเดินเที่ยวชม หรือทำกิจกรรมต้มไข่ก็ได้ ความร้อนประมาณ 80 องศาเซลเซียส ในบริเวณจุดกำเนิดน้ำแร่

แคมป์ช้าง ลุงน้อย

ใคร สนใจที่จะทำกิจกรรม ประเภทพจญภัย นั่งช้างเที่ยวปาย ที่ปายเค้าก็มีนะครับ อาจจะยังเป็นที่รู้จักไม่มากนัก แต่กิจกรรมนี้ความจริงแล้วมีผู้ทำอยู่หลายราย แต่โดยส่วนใหญ่จะเป็นชาวกะเหรี่ยงที่อาศัยอยู่บริเวณ ต.แม่ฮี้ จะอยู่ใกล้ๆกับเส้นที่ไปเที่ยวน้ำพุร้อนท่าปาย มีบริการแบบชาวบ้านไม่มีชื่อก้หลายราย แต่มีที่นึงที่อยากแนะนำคือ แคมป์ช้าง ลุงน้อย ที่นี่ก็เป็นของชาวเขาในพื้นที่เช่นกัน แต่ว่าจะมีชื่อเสียงสักหน่อยมีป้านตั้งชัดเจนที่หน้าแคมป์ การนั่งช้างที่ปายนี้เราจะได้ลุยแม่น้ำปายด้วยนะไปลองกันได้

กองแลน อัศจรรย์กว่าที่คิด (ปาย)

กอง แลน หรือที่ฝรั่งเรียกกันว่า ปายแคนย่อน เมื่อก่อนผมต้องยอมรับว่าไม่เคยสนใจเจ้ากองแลนนี้มาก่อน คิดว่าเหมือนแพะเมืองผี อะไรทำนองนั้น แต่เมื่อมาเห็นกับตาด้วยตัวเอง ...WOW!!! มันสุดยอดมากๆ เหมือนเหว หน้าผาลึก ทางเดินแคบๆ แบบพื้นดินที่ถูกน้ำ และลมกัดเซาะ แต่ว่า “กองแลน” มันสูงมาก ตกลงไป...ฮือ ไม่อยากคิด แต่ยอมรับว่าวิวสวยจริงๆ สามารถมาดูดวงอาทิตย์ขึ้น และมาดูดวงอาทิตย์ตกที่นี้ก็ได้ สวยทั้ง2เวลา โรแมนติกมากมายล่ะครับ มีจุดชมวิวไม่มากนักที่เราจะได้เห็นวิวแบบ 360 องศาแบบนี้ คือ สามารถดูได้ทั้งดวงอาทิตย์ขึ้นและตก ในจุดเดียวกัน แต่ที่กองแลนนี้ สวยเลย เห็นวิวทัศนียภาพโดยรอบแบบ 360 องศาจริงๆ กองแลน ตั้งอยู่บนถนนสาย 1095 (แม่มาลัย-ปาย) ก่อนถึงตัวเมืองปาย สัก 10 กิโลเมตรได้ เลยสะพานประวัติศาสตร์มาเล็กน้อย บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 90 จะพบป้ายกองแลนอยู่ทางด้ายซ้ายมือ

ศูนย์วัฒนธรรมจีนยูนาน บ้านสันติชล อ.ปาย

หมู่ บ้าน ศูนย์วัฒนธรรมยูนาน พื้นที่ที่เคยถูกมองว่าเป็นสีแดง เขตค้ายาเสพย์ติดของว้าแดงมาก่อน มีชาวเขาบ้านสันติชลเชื้อสายจีนพักพิงอยู่กว่า 1,000 ชีวิต คุณ บุญหล่อ หล่ออริยวัฒน์ ผู้นำหมู่บ้าน หน้าหมู่บ้านเป็นที่ตั้งของศูนย์วัฒนธรรมยูนาน ซึงมีบ้านดิน ที่ตั้งเรียงรายอยู่ ร้านค้าของที่ระลึกที่ทำจากบ้านดิน อาคารร้านอาหารจีนยูนาน และมีก้อนหิน สลักชื่อภาษาจีนตัวใหญ่ๆ วางเด่นเป็นสง่า ด้านหลังก้อนหินใช้เป็นเวทีกลางแจ้ง ที่จอดรถอยู่ด้านหน้าศูนย์ฯ

สะพานประวัติศาสตร์ (สงครามโลกครั้งที่2) ท่าปาย

สะพาน ประวัติศาสตร์ สร้างขึ้นในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง ขณะที่ญี่ปุ่นมีเรืองอำนาจอยู่ในประเทศไทย โดยมีวัตถประสงค์เพื่อใช้เป็นเส้นทางลำเลียงกำลังพล และอาวุธสู่พม่าเช่นเดียวกัน กับสะพานข้ามแม่น้ำแคว ในอดีตสะพานนี้เคยถูกใช้เป็นเส้นทางเดินทางของประชาชนทั่วไป จนกระทั่งปัจจุบันก็มีการสร้างสะพานคอนกรีตมาตรฐานแทนที่ และเป็นแหล่งท่องเที่ยวจุดสำคัญของเมืองปายไปแล้ว นักท่องเที่ยวสามารถเดินบนสะพานได้ และถ่ายรูปได้ มีนืทรรศน์การเกี่วกับประวัติความเป็นมาของสะพาน และเมืองปาย ต้ั้งอยู่หน้าสะพานอีกด้วย

วัดกลาง

วัด กลาง เป็นวัดเก่าแก่ของอำเภอปาย หากนักท่องเที่ยวนั่งรถประจำทางมาลงที่สถานีปาย เดินทางออกมาทางซ้ายมือจะพบวัดกลาง โดดเด่นที่เจดีย์ศิลปะแบบไทยใหญ่ตั้งอยู่ใจกลางวัด มีมณฑปที่ยอดมงกุฎสีทองสวยงาม รายลอบด้วยเจดีย์ทรงมอญ ส่วนบริเวณใต้เจดีย์เป็นซุ้มที่ประดิษฐาน พระพุทธรูปประจำวัดเหนือฐานวัดตั้งอยู่ตรงถนนคนเดินโดดเด่นมากครับ

น้ำตกหมอแปง

น้ำตก หมอแปง ตั้งอยู่ ที่บ้านหมอแปง ตำบลแม่นาเติง เลยวัดน้ำฮูมาอีกนิด เป็นน้ำตกขนาดกลาง 3 ชั้น จะมีความสวยงามมากในฤดูฝนเนื่องจากน้ำจะไหลตกเต็มแผ่นหิน รอบ ๆ น้ำตกเป็นป่าไม้ที่ร่มรื่นเหมาะแก่การพักผ่อน มีหมู่บ้านชาวเขาเผามูเซอแดงอยู่บริเวณใกล้เคียงรอบน้ำตก

วัดพระธาตุแม่เย็น

จาก จุดนี้สามารถมองเห็นทิวทัศน์ของอำเภอปายได้ทั่วถึงทั้งบ้านเรืองและทุ่งนา ยิ่งถ้าได้ขึ้นไปในตอนเย็นจะได้ชมพระอาทิตย์ตกโดยมีเทือกดอยจิกจ้องเป็นฉาก หลังที่งดงาม และพระธาตุแห่งนี้เป็นจุดสังเกตของผู้โดยสารทางเครื่องบินว่าเข้าเขตอำเภอ ปายแล้ว

วัดน้ำฮู

วัด น้ำฮู อยู่ ที่ตำบลเวียงใต้ เป็นที่ประดิษฐานของพระอุ่นเมือง พระพุทธรูปสิงห์สามอายุประมาณ 500 ปี สร้างด้วยโลหะทองสัมฤทธิ์ หน้าตักกว้าง 28 นิ้ว สูง 30 นิ้ว ปางมารวิชัย พระพุทธรูปองค์นี้พระเศียรกลวง ส่วนบนเปิดปิดได้ และมีน้ำซึมออกมาอยู่เสมอ ชาว บ้านและนักท่องเที่ยวนิยมเข้าไปนมัสการและขอน้ำที่ซึมออกมานี้ โดยทางวัดได้นำมาผสมเป็นน้ำมนต์ไว้ให้เรียบร้อยแล้ว